A UDC investiga cómo previr novas pandemias tras a alerta por hantavirus en Canarias
Un equipo da Universidade da Coruña lidera unha liña de investigación dentro do proxecto europeo ZOE, centrado na emerxencia de zoonoses en ecosistemas forestais degradados, en recuperación e restaurados. O traballo parte dunha idea clave: para previr futuras pandemias non abonda con reaccionar cando aparece unha enfermidade, senón que é necesario entender como a relación humana co ambiente pode aumentar ou reducir os riscos sanitarios.
A investigación cobra actualidade despois do incidente sanitario detectado no buque de expedición Hondius, en augas canarias, con portadores de hantavirus. Este tipo de episodios volve poñer o foco nas zoonoses, enfermidades que saltan dos animais ás persoas, e na necesidade de abordar a súa prevención desde unha perspectiva ampla que inclúa saúde humana, animal e ambiental.
Baixo a dirección da profesora Adina Dumitru, persoal investigador da UDC especializado en psicoloxía e socioloxía estuda o chamado 'factor humano' na aparición de brotes. O equipo analiza como as decisións sociais, os hábitos culturais, a relación co territorio e as desigualdades poden influír no aumento do risco de transmisión de enfermidades.
O estudo desenvolverase en dous continentes, con traballo en países de Latinoamérica, como México, Costa Rica e Guatemala, e tamén en Europa, concretamente en Eslovenia e Eslovaquia. A comparación permitirá identificar patróns comúns e diferenzas rexionais na exposición a riscos zoonóticos.
Entre os factores que favorecen a aparición de brotes figuran a deforestación, a fragmentación de hábitats, a expansión urbana e gandeira, a perda de biodiversidade e os efectos do cambio climático. Estes procesos reducen as barreiras naturais entre a fauna salvaxe e as comunidades humanas, facilitando o contacto con especies transmisoras.
O proxecto tamén analiza prácticas cotiás que poden aumentar o risco, como alimentar animais salvaxes, rescatalos sen coñecemento axeitado, permitir a interacción con mascotas ou intensificar actividades recreativas e laborais na natureza. No contexto europeo, a investigación pon atención en riscos asociados ao sendeirismo, ao turismo, á recolección ou ao traballo forestal, con especial presenza de vectores como as carrachas.
En Latinoamérica, o estudo incorpora ademais factores de vulnerabilidade estrutural, como vivendas precarias, aglomeración, falta de acceso a servizos sanitarios ou veterinarios e desigualdades que afectan especialmente ás comunidades rurais e ás persoas traballadoras migrantes. Tamén se analizan prácticas como a caza, o consumo de carne de monte ou o tráfico de fauna.
A UDC advirte da existencia de lagoas de coñecemento sobre determinados vectores e enfermidades. As campañas, segundo a investigación, adoitan concentrarse en riscos máis coñecidos, como o dengue ou a borreliose, mentres quedan menos visibilizados outros perigos vinculados a roedores, chinches ou determinadas prácticas de contacto coa fauna.
O enfoque do proxecto é 'One Health', que entende a saúde humana, animal e ambiental como unha única realidade interconectada. A investigación busca demostrar que a restauración dos ecosistemas e a recuperación da biodiversidade poden funcionar como un escudo natural fronte ás zoonoses.
A partir dos encontros con actores locais, o equipo da UDC contribuirá á elaboración de recomendacións políticas e estratexias de mitigación adaptadas a cada territorio. As futuras propostas combinarán planificación territorial, xestión de residuos, educación comunitaria e coordinación institucional para reducir riscos e reforzar a prevención global.