Científicos da UDC lideran no CERN un proxecto histórico para resolver os grandes enigmas do universo desde A Coruña
Universidade da Coruña (UDC) situouse na vanguardia da física internacional ao participar de forma decisiva nun fito histórico dentro do Centro Europeo para a Investigación Nuclear (CERN). Un equipo de científicos coruñeses, en estreita colaboración co Instituto Galego de Física de Altas Enerxías (IGFAE) da Universidade de Santiago de Compostela, logrou rexistrar os primeiros datos co prototipo de detector CODEX-beta. Este dispositivo experimental instalouse no Gran Colisionador de Hadróns (LHC) para abrir unha nova vía de investigación científica que ata agora permanecía inaccesíbel.
O propósito fundamental deste proxecto é cazar as coñecidas como 'partículas de vida longa' e explorar os chamados 'sectores escuros'. Ata o de agora, os sistemas tradicionais do LHC resultaban insuficientes para capturar estes compoñentes de física exótica, xa que adoitan situarse lonxe dos puntos habituais de colisión onde miran os demais sensores. Cunha tecnoloxía innovadora de fondo cero e un ambiente protexido por unha blindaxe activa, os físicos buscan ir máis alá do Modelo Estándar actual, o que podería dar resposta a misterios universais como a composición da materia escura, a asimetría entre materia e antimateria ou a natureza do baleiro electrodébil.
A achega tecnolóxica desde A Coruña resultou crucial para o éxito da misión mundial. O investigador Carlos Vázquez Sierra lidera a coordinación do desenvolvemento de software e exerce como coordinador adxunto de física, mentres que Titus Mombächer realiza as funcións de coordinador técnico global de CODEX-b. Ambos os dous expertos da UDC encabezaron un intenso esforzo transversal para cumprir cos prazos esixentes de posta en marcha, logrando activar a toma de datos xusto antes de que rematase o ciclo Run 3 do acelerador a finais de xuño de 2026.
O demostrador actual funciona a unha escala reducida de un a cinco respecto ao que será o deseño definitivo, ocupando un volume aproximado de dous metros cúbicos. Se os datos obtidos demostran a viabilidade do concepto e reciben o visto bo do CERN, o aparello final estenderase ata os dez metros cúbicos e pasará a integrarse de forma permanente na caverna de interacción do acelerador. Alí traballará xunto ao experimento LHCb co obxectivo final de explorar desde interaccións exóticas co bosón de Higgs ata leptóns neutros pesados, reescribindo potencialmente os manuais da física contemporánea.