Investigadores da USC desenvolven unha nova ferramenta para o control do anisakis
Entre todos os parasitos que habitan nos océanos, o anisakis converteuse nun dos que xera maior preocupación social. Este pequeno verme mariño, que vive nas vísceras e nos músculos de numerosas especies de peixe, pode causar a infección no sistema dixestivo que leva o seu nome, a anisakiase, ademais de múltiples reaccións alérxicas. Habitualmente, isto sucede cando se consome peixe infectado por este parasito, especialmente cando se toma cru, pouco cociñado ou sen unha conxelación previa.
Ata agora, os escasos datos xenéticos dispoñibles sobre a especie máis común no Atlántico (Anisakis simplex) limitaron a eficacia dos programas de vixilancia. Por iso, coñecer a totalidade do seu ADN é clave para comprender como o parasito se adapta ás distintas especies hóspedes ao longo do seu ciclo vital ata a madurez reprodutiva, como coevolucionan as súas poboacións en relación coas especies hospedadoras e cales son os mecanismos de hibridación entre especies de anisakis, unha información esencial para entender a súa evolución demográfica a longo prazo.
Con este obxectivo, o Centro Nacional de Análise Xenómica (CNAG) ensamblou o xenoma máis completo de Anisakis simplex, unha das especies máis estendidas nas costas españolas e no Atlántico nordeste, nun proxecto publicado en Scientific Reports e desenvolvido coa Universidade de Santiago de Compostela (USC) e o Instituto de Investigacións Mariñas (IIM-CSIC), co fin de mellorar o seu control tanto na industria pesqueira como no consumo alimentario.
Esta información de gran valor cobra especial importancia nunha especie como o anisakis, cunha estratexia de supervivencia moi sofisticada que aproveita a cadea alimentaria mariña para completar o seu ciclo de vida, hospedándose en plancto, peixes, cefalópodos e mesmo en grandes mamíferos mariños como as baleas.
“Grazas ás tecnoloxías xenómicas punteiras do CNAG, xeramos a ensamblaxe máis contigua ata o momento, que inclúe o 98,2 % dos xenes completos. O xenoma do anisakis revelounos unha variabilidade xenética moi elevada, moito maior da que agardabamos. Identificamos 150.000 variantes estruturais de pequeno tamaño no seu ADN (insercións e delecións) e case dous millóns de variantes dunha soa base, é dicir, cambios nunha soa letra do xenoma”, afirma o doutor Tyler Alioto, responsable do Grupo de Ensamblaxe e Anotación do Xenoma do CNAG e autor do estudo.
Nova ferramenta para a identificación do anisakis
Tomando como referencia o mapa do xenoma de Anisakis simplex obtido polo CNAG, os investigadores da USC puideron identificar un panel que inclúe preto de 500 variantes xenéticas para o estudo da dinámica poboacional actual e histórica deste parasito. Ademais, froito do estudo de máis de 2.000 exemplares recollidos e caracterizados polo IIM-CSIC, tanto da especie Anisakis simplex como dunha especie moi próxima (Anisakis pegreffii), así como dos seus híbridos, os investigadores puideron deseñar unha ferramenta molecular de baixo custo que permite comprender os procesos reprodutivos e demográficos de ambas especies.
“O desenvolvemento de ferramentas xenómicas para a xestión das pesqueiras, como a desenvolvida neste proxecto para anisakis, fará posible comprender a dinámica poboacional de distintos parasitos que afectan a saúde humana e a especies clave para a súa alimentación, para a súa mellor prevención e control. Isto é especialmente relevante nun mundo cada vez máis global, no que a dinámica parasitaria pode mesmo superar barreiras entre especies e representar un serio risco para a saúde humana”, afirma o doutor Paulino Martínez, profesor e investigador da Facultade de Veterinaria da USC e un dos principais autores do estudo.
Grazas a esta ferramenta xenética, os individuos poden clasificarse segundo pertenzan á especie Anisakis simplex, á especie Anisakis pegreffii ou a híbridos entre ambas. Aínda que a presenza destes tres grupos de exemplares é moi común nas costas españolas e portuguesas, xa que comparten os mesmos ecosistemas e hóspedes, as dinámicas de cada comunidade poden ser diferentes, así como os seus mecanismos de adaptación.
“Un dos impactos do cambio climático nos ecosistemas mariños son as ondas de calor. Estes episodios son importantes desde o punto de vista epidemiolóxico, porque moitos axentes zoonóticos como Anisakis deben adaptar a súa estratexia de desenvolvemento modulando a súa expresión xenética no contexto das novas condicións do ecosistema. Isto ten unha gran repercusión nos stocks pesqueiros, tanto desde o punto de vista da calidade relacionados coa migración parasitaria no produto pesqueiro, como da saúde pública, relacionada co poder inmunoxénico e alerxénico das proteínas de Anisakis nas distintas matrices alimentarias dos produtos do mar. Esta nova ensamblaxe e anotación optimizadas do xenoma de Anisakis permitirannos analizar todas estas cuestións con maior precisión”, explica o doutor Santiago Pascual, investigador do IIM-CSIC e autor principal do estudo.
A nova ferramenta de identificación xira en torno a 10 variantes xenéticas que distinguen os exemplares con gran precisión e permite realizar estudos de vixilancia poboacional moito máis eficaces. Estes novos marcadores de ADN contribuíron a obter información ata agora inaccesible, como os procesos de hibridación ou introgresión —é dicir, o intercambio de material xenético entre especies a través dos seus híbridos—, así como as diferenzas entre comunidades.
Este coñecemento senta as bases para comprender con maior profundidade como se distribúen as poboacións de anisakis no espazo xeográfico, así como para anticipar os cambios que poidan experimentar nun contexto de cambio climático. A máis curto prazo, o estudo contribúe a reforzar os programas de control do parasito, reducindo o risco de anisakiase nas pesqueiras e na cadea alimentaria, co obxectivo de seguir reforzando a seguridade no consumo de produtos do mar.