Ciencia

A tese doutoral desenvolvida no marco do proxecto Pelayo crea un modelo animal para avanzar na investigación da rara enfermidade RFT1-CDG

A investigadora Nerea Gandoy Fieiras lidera un estudo centrado no uso do peixe cebra como ferramenta para avanzar na comprensión de enfermidades xenéticas humanas raras, un traballo desenvolvido no marco da súa tese de doutoramento e dirixido polas profesoras da Universidade de Santiago de Compostela Laura Sánchez e Maribel Quiroga dentro do proxecto Pelayo.

A investigación céntrase na enfermidade rara RFT1-CDG, unha patoloxía multisistémica altamente limitante da que apenas se documentaron 19 casos en todo o mundo. Esta enfermidade forma parte dos Defectos Conxénitos da Glicosilación e presenta unha ampla variedade de síntomas que poden afectar diferentes órganos e sistemas do organismo.

Co obxectivo de avanzar no coñecemento desta doenza e facilitar a procura de tratamentos, a investigadora empregou o peixe cebra como modelo animal. Segundo explica, esta especie presenta entre un 70 % e un 80 % de homoloxía xenética cos seres humanos e comparte numerosas características biolóxicas relacionadas con órganos e tecidos. Ademais, o seu pequeno tamaño e a facilidade de manipulación no laboratorio convérteno nunha ferramenta especialmente útil para a investigación biomédica.

A tese, titulada Molecular and phenotypic characterization of a rft1 mutant zebrafish model for a CDG subtype, permitiu desenvolver un modelo animal estable capaz de reproducir algúns dos síntomas observados nos pacientes afectados pola enfermidade, converténdose nun recurso potencial para probar futuros tratamentos farmacolóxicos.

Entre as características que fan especialmente interesante ao peixe cebra atópase a súa reprodución mediante fecundación externa, unha particularidade que facilita a observación directa de todas as fases do desenvolvemento embrionario e permite aplicar técnicas de edición xenética como CRISPR/Cas9.

Esta ferramenta de modificación xenética permitiu crear un modelo mutante no xene rft1, facendo posible afondar no estudo da proteína RFT1, considerada clave para comprender a enfermidade. Durante a investigación analizouse a expresión do xene e a distribución da proteína en distintas etapas do desenvolvemento e observouse a súa presenza en órganos e sistemas que coinciden con aqueles afectados nos pacientes diagnosticados con RFT1-CDG.

Os resultados permitiron comprobar que a proteína desempeña un papel esencial no correcto desenvolvemento embrionario desde os primeiros momentos da fecundación. Ademais, os peixes modificados presentaron alteracións que gardan relación cos síntomas observados nos pacientes, como microcefalia, menor capacidade locomotora ou malformacións craneofaciais. O estudo tamén detectou alteracións na expresión doutros xenes relacionados coa glicosilación e dificultades na rexeneración de tecidos, como a aleta caudal.

A propia investigadora destacou que, cando se iniciou este traballo, o coñecemento sobre a enfermidade era moi limitado e reducíase principalmente á identificación de síntomas e á función discutida da proteína. O novo modelo animal supón agora unha ferramenta estable para avanzar na investigación e na avaliación de posibles tratamentos.

O traballo desenvolveuse dentro do proxecto Pelayo y el pez cebra ayudan en la investigación de las enfermedades raras, impulsado polos grupos de investigación Zebrabiores e GAPAVET da USC. A iniciativa puido levarse a cabo grazas á plataforma Precipita da Fundación Española para a Ciencia e a Tecnoloxía, que serviu como ponte entre investigadores e cidadanía.

O proxecto recibiu o nome de Pelayo en referencia ao único paciente existente en España cunha mutación en homocigose no xene RFT1, afectado pola enfermidade RFT1-CDG. A iniciativa logrou unha importante repercusión social e chegou a converterse no terceiro proxecto con maior financiamento da súa categoría dentro da plataforma, evidenciando o impacto que pode ter a colaboración entre a investigación pública e a sociedade no estudo das enfermidades raras.