Poemagosto: once edicións de poesía en Allariz sostidas polo comercio local
Choveu tanto na primeira edición do Poemagosto que o festival tivo que cambiar de data e de lugar. Así o lembra Carlos da Aira, un dos impulsores deste Festival Internacional de Poesía en Allariz, que se celebrou na súa undécima edición os días 10 e 11 de outubro. Con el falamos dos orixes do festival, de como se paga unha programación gratuíta e do que lle falta, ao seu xuízo, para medrar.
Do Arnoia ao patio do Museo do Coiro
Segundo relata Da Aira, o Poemagosto naceu en 2014 nunha reunión entre Luis Martínez-Risco Daviña, daquela presidente da Fundación Vicente Risco, Carlos Airas Cota, dono da libraría Aira das Letras e, hoxe, tamén de Aira Editorial, e el mesmo. O punto de partida era que a Allariz lle faltaba un evento literario anual, e de aí saíu a idea dun festival de poesía con música e outras actividades.
A primeira edición celebrouse en novembro no Rexo, a carón do Arnoia e entre as intervencións de Ibarrola en pedras e árbores. Da Aira lembra que a experiencia artística e a resposta do público foron excelentes, pero que choveu moitísimo e que nin a carpa instalada chegou. A organización adiantou o festival a primeiros de outubro e buscou un espazo cuberto na vila. Dende 2016 celébrase no patio cuberto da Fábrica de Curtidos – Museo do Coiro.
O nome, explica, une «poema» e «magosto», porque a idea orixinal era celebrar conxuntamente a poesía e o magosto. Co paso dos anos incorporáronse voces doutras linguas, ademais do galego e do portugués, e o evento adoptou a súa denominación actual.
Un parón en 2022 e un relevo en 2023
O Teleclube O Acomodador, asociación cultural nacida como cineclub para promover a proxección de cinema en Allariz, é hoxe quen organiza o festival. Da Aira conta que en 2022 a directiva da Fundación Vicente Risco decidiu desvincularse do Poemagosto e que ese ano non puido celebrarse porque non había unha asociación que respaldase o proxecto. En 2023 o Teleclube ampliou a súa actividade máis alá do cinema e asumiu oficialmente a organización, unha colaboración que continúa.
Balance da undécima edición
O organizador fai un balance «moi positivo» e asegura que o festival foi formando un público fiel que volve cada ano, mesmo dende lugares bastante afastados de Allariz. Non hai un reconto técnico de asistencia, pero estima, pola experiencia e polas características do espazo, que ao longo do sábado, a xornada principal, pasaron entre 200 e 300 persoas polo patio do Museo do Coiro.
O que máis lle sorprendeu, di, foi ver como o público se quedaba ata o final dos recitais, que se alongaron, sobre todo o da tarde. Destaca tamén o micro aberto: estaban previstos trinta minutos pola mañá e outros trinta pola tarde, con seis persoas inscritas en cada sesión, e a media hora quedou curta, de xeito que houbo que ampliar os tempos. Para Da Aira, dar o micro a voces menos coñecidas forma parte do espírito do festival.
Os comercios, escaparates de poesía
A gran novidade foron os escaparates poéticos. Da Aira conta que levaba anos coa idea na cabeza, despois de vela noutros festivais, pero que a falta de tempo e de persoas a deixara aparcada. Este ano propuxéronlla Teresa e Olga, da Pasarela Solidaria Allariz, e púxose en marcha coa participación de 53 comercios e unha vivenda particular, segundo os seus datos. A colaboración incluíu un concurso de escaparates e, ao seu xuízo, abre unha vía de traballo conxunto que terá continuidade nos vindeiros anos.
Como se paga un festival gratuíto
Todas as actividades son de balde. Da Aira explica que o festival se sostén fundamentalmente coas achegas económicas do tecido empresarial de Allariz. Cita como mecenas especialmente importantes a Aira das Letras e Fío de Liño, aos que suma moitos outros negocios da vila. Tamén contan co apoio do Concello de Allariz, que incorpora algunhas actividades do festival, como certos concertos, á súa programación cultural, e co que se recada na barra do bar.
Por que se implican os comercios? Da Aira atribúeo a unha relación que foi medrando ano tras ano entre os responsables dos negocios e a organización: «Allariz é unha vila pequena e coñecémonos todos». Ao seu entender, colaboran de maneira altruísta, sen esixir un retorno económico directo, porque son conscientes de que apoiar a vida cultural beneficia o conxunto do pobo.
Como se escolle o cartel
A selección corre a cargo de dúas ou tres persoas da organización máis achegadas á poesía, que traballan nos meses previos con voces que coñecen ou que escoitaron noutros festivais e recitais. Da Aira afirma que se guían pola calidade da proposta e que, só en poesía galega, teñen unha lista «longuísima» de nomes aos que lles gustaría convidar. O festival impúxose dende o inicio unha norma: non repetir poetas en cartel, para dar a coñecer voces distintas en cada edición. Nesta ocasión figuraron poetas de lugares como Colombia, Palestina ou Aragón.
A programación inclúe tamén un paseo ornitolóxico, música, picadiscos e espectáculo infantil. Segundo o organizador, a intención é chegar a públicos diversos e que cada actividade sirva de porta de entrada á proposta poética.
Que collen Allariz e o festival un do outro
Da Aira sostén que o Poemagosto sitúa Allariz no mapa dos festivais de poesía, «que por desgraza é moito menos extenso ca o dos festivais musicais», e que esa aposta cultural contribúe a atraer un turismo de calidade. Da vila, di, recibe o seu atractivo e o seu poder de convocatoria, ademais do boca a boca e das redes sociais da súa xente, que considera hoxe indispensables para chegar a máis público.
O que precisaría para medrar
Ao seu xuízo, un patrocinador cunha achega económica importante daría un gran pulo ao festival. Permitiría, afirma, recuperar o formato de dous días e medio e volver contar con artistas de recoñecido prestixio, como Sés, Mercedes Peón ou Luis Pastor, que xa pasaron polo Poemagosto. Recoñece que «por desgraza, non é algo doado de conseguir».
Sobre a duodécima edición, Da Aira déixao aberto: aínda non hai avances. O programa de cada ano, di entre risas, é unha incógnita, polo menos, ata a primavera.