O PSdeG-PSOE de Ourense pedirá no Congreso que o vello cárcere provincial sexa declarado Lugar de Memoria Democrática
O PSdeG-PSOE de Ourense anunciou que levará ao Congreso dos Deputados unha proposición non de lei co obxectivo de que o Goberno de España impulse o recoñecemento do vello edificio do cárcere provincial de Ourense como Lugar de Memoria Democrática. A deputada socialista por Ourense, Marga Martín Rodríguez, será a encargada de rexistrar esta iniciativa, coa que se pretende dar un paso máis cara á protección, conservación e posta en valor dun dos espazos máis significativos vinculados á memoria democrática na cidade.
Esta proposta chega despois das demandas formuladas nos últimos tempos por distintos colectivos memorialistas da provincia, e súmase a outra iniciativa impulsada anteriormente polo mesmo partido no Parlamento de Galicia, na que se solicitaba á Xunta a protección patrimonial do inmoble mediante a súa declaración como Ben de Interese Cultural (BIC).
Segundo explica Martín, o vello penal non debe entenderse unicamente como unha construción pechada dende hai décadas, senón como un lugar que forma parte da memoria colectiva ourensá, ao concentrar unha parte importante da historia da represión e da loita polas liberdades democráticas. Nas súas propias palabras, "o que propoñemos é dar un paso adiante para protexer o edificio, investigar e divulgar a súa historia e garantir que teña futuro sen que para iso teñamos que borrar o seu pasado".
Un marco legal para protexer e difundir a súa historia
A proposición non de lei que presentará o PSdeG-PSOE apóiase na Lei 20/2022 de Memoria Democrática, norma que define os Lugares de Memoria Democrática como aqueles espazos onde tiveron lugar feitos de especial transcendencia histórica, simbólica ou colectiva relacionados coa represión, a ditadura franquista ou a defensa dos dereitos e liberdades cidadás. Esta mesma lei obriga a conservar, identificar, sinalizar e dar a coñecer este tipo de emprazamentos. Para a deputada, o vello centro penitenciario de Ourense cumpre sobradamente os requisitos que xustificarían este recoñecemento.
Martín lembra que polas instalacións da rúa do Progreso pasaron milleiros de persoas durante a Guerra Civil e os primeiros anos da ditadura, moitas delas encarceradas por motivos políticos ou polo seu compromiso cos valores democráticos. De acordo con investigacións históricas sobre o sistema penitenciario da época franquista, o recinto chegou a albergar a máis de 5.000 reclusos entre 1936 e 1940, alcanzando un máximo de máis de 600 persoas internas en xaneiro de 1938.
A deputada socialista subliña o valor simbólico do edificio sinalando que "cada cela, cada muro e cada espazo deste edificio ten unha historia detrás", e engade que detrás desas historias hai persoas, familias e vidas condicionadas pola represión. Para Martín, outorgar ao vello penal a consideración de Lugar de Memoria Democrática suporía tamén un acto de recoñecemento cara a esas vítimas, ademais dun xeito de transmitir ás xeracións futuras o ocorrido, coa fin de evitar que se repita.
Compatibilizar memoria e rehabilitación
Dende o PSdeG-PSOE de Ourense defenden que preservar a memoria histórica do edificio e levar a cabo a súa rehabilitación non son metas contrapostas, senón que ambas deberían integrarse nun mesmo proxecto. Por este motivo, a iniciativa aposta por unha intervención global que contemple a conservación dos elementos de valor histórico e arquitectónico, a documentación e difusión da historia do centro penitenciario, e o estudo de posibles usos futuros compatibles co seu carácter de espazo memorial.
A deputada considera necesario poñer fin a décadas de desatención e falta de decisións sobre o futuro do inmoble, e reclama un proxecto planificado con perspectiva de futuro que implique a coordinación entre as distintas administracións. Ao seu xuízo, o edificio pode e debe ter un novo uso, sempre que este respecte o sucedido entre os seus muros.
Segundo Martín, o recoñecemento como Lugar de Memoria Democrática facilitaría precisamente este proceso, ao permitir a incorporación do inmoble ao inventario estatal correspondente e ao impulsar actuacións de sinalización, interpretación e divulgación histórica.
Necesidade de coordinación institucional
A iniciativa socialista busca tamén implicar de maneira conxunta ao Goberno de España, á Xunta de Galicia e ao Concello de Ourense, de xeito que a protección patrimonial e memorial do edificio vaia acompañada dun plan real de rehabilitación e posta en valor. Neste sentido, Martín defende que ningunha administración debe desentenderse trasladando a responsabilidade a outra, senón que todas deben asumir a súa parte para que o vello cárcere deixe de representar o abandono e pase a converterse nun espazo dedicado á memoria, a cultura e o coñecemento.
A deputada socialista lembra, ademais, que existen precedentes recentes na provincia que avalan a viabilidade deste tipo de recoñecementos. En xuño de 2026, o Estado iniciou os trámites para declarar Lugar de Memoria Democrática o Campo Aragón de Ourense, mentres que en agosto do mesmo ano recibiron esa mesma declaración as Illas de San Simón e Santo Antón.
Martín conclúe sinalando que o obxectivo é que o vello cárcere tamén obteña o recoñecemento que, ao seu xuízo, merece, e que este sirva de impulso para atopar unha solución de futuro para o inmoble, defendendo que a memoria e a rehabilitación do edificio non deberían prantexarse como obxectivos enfrontados, senón como procesos que deben avanzar conxuntamente.