Mazaricos acollerá o IV Encontro Burla Verde para conectar as loitas pola defensa do rural galego
Santiago de Arcos, en Mazaricos, será os días 5 e 6 de setembro o escenario do IV Encontro Burla Verde, unha cita que reunirá colectivos, plataformas, asociacións e persoas procedentes de diferentes puntos de Galicia. O obxectivo é poñer en contacto iniciativas que traballan na defensa do territorio e compartir experiencias ante conflitos que, aínda que se producen en lugares diferentes, presentan para os organizadores moitos elementos en común.
A iniciativa chega á súa cuarta edición despois de pasar por Sabucedo, O Courel e Vilanova dos Infantes. Durante este tempo, ademais dos encontros anuais, diferentes colectivos promoveron actividades e reunións en distintos puntos de Galicia. Para Burla Verde, ese percorrido serviu para constatar que os conflitos territoriais non poden entenderse como problemas illados de cada concello ou comarca.
Eólica terrestre e mariña, megaminería, plantas de dixestión anaeróbica de residuos agroindustriais, novas liñas e infraestruturas eléctricas, encoros ou centrais hidroeléctricas reversibles forman parte, segundo denuncian, dun escenario no que cada vez máis territorios rurais teñen que organizarse para defender os montes, a auga, a paisaxe, os recursos naturais e as actividades económicas que permiten manter poboación.
Mazaricos, un territorio marcado pola produción enerxética
A elección de Mazaricos como sede do encontro responde precisamente á situación que vive a comarca do Xallas. Os colectivos consideran que o municipio permite visualizar como a acumulación de infraestruturas enerxéticas ao longo de décadas condicionou un territorio no que agora continúan aparecendo novas iniciativas.
Mazaricos conta actualmente con máis de 120 aeroxeradores, entre eles os dos polígonos eólicos A Ruña II e Pedregal Tremuzo. A presión, con todo, non se limita ao municipio. En Negreira, o Polígono Eólico de Corzán suma arredor de 40 aeroxeradores, mentres que Santa Comba conta co Polígono Eólico Fontesilva, a súa ampliación e o Polígono Eólico de Zas.
A relación de instalacións esténdese tamén por Vimianzo, cos polígonos Barrigoso e Monte Tourado-Eixe; por Dumbría, cos de Ameixenda, Filgueira e Ponte Rebordelo; e por Cee, cos de Sembra, Rego do Lobo e Paxareiras II/Codesos.
Pero a presenza enerxética na contorna é anterior á expansión da eólica. O río Xallas xa está ocupado por diversas instalacións hidroeléctricas, entre elas Ponte Olveira I e II, Novo Castrelo, Castrelo, Santa Uxía I e II e Novo Pindo. A elas súmanse os encoros da Fervenza, A Ponte Olveira, Castrelo e Santa Uxía.
Para os colectivos, este é o contexto que debe terse en conta antes de valorar os novos proxectos que se están formulando ou tramitando.
Máis proxectos mentres continúan as novas iniciativas
No propio Mazaricos están previstos ou en diferentes fases de desenvolvemento proxectos como os polígonos eólicos Alvite II e A Ruña III, as balsas reversibles da Ruña e dúas plantas de dixestión anaeróbica de residuos agroindustriais, nas Maroñas e en Fornís.
A estas iniciativas engádense outras catro posibles plantas de dixestión anaeróbica das que, segundo explican os colectivos da zona, tiveron coñecemento inicialmente a través da información trasladada polo alcalde.
A situación repítese nos municipios próximos. Outes conta co proxecto do Polígono Eólico Outes; Negreira, cos de Banzas e Troitomil; Brión, coa balsa de Cornanda; e A Baña, cos polígonos Vilartoxo, Barrosino e Sete Fontes.
Tamén aparecen novos proxectos ou actuacións en Santa Comba, con Campelo e O Cerqueiral; en Vimianzo, coa repotenciación de Monte Redondo e o Polígono Eólico Monte Tourado e Miñón; en Dumbría, con iniciativas como Carboal; en Carnota, coa repotenciación do Complexo Eólico Paxareiras-Montevós; e no Barbanza, coas repotenciacións de Barbanza I e II.
A estes plans súmase a expansión da eólica mariña, que os colectivos consideran outra fonte de presión sobre o litoral galego. Neste caso, volven formularse as mesmas cuestións sobre a participación das comunidades afectadas, a distribución dos impactos e o destino dos beneficios económicos.
Desde Burla Verde sosteñen que a suma das instalacións existentes e das novas propostas explica que se utilicen conceptos como "sobreexplotación" ou "saturación territorial". A súa posición, aclaran, non consiste en negar a necesidade de producir enerxía, senón en cuestionar que territorios que xa soportan unha elevada carga de infraestruturas continúen sendo considerados espazos dispoñibles para novos proxectos.
A Ruña, un exemplo dunha problemática máis ampla
A Ruña terá un protagonismo especial durante o encontro, aínda que a organización quere utilizala como punto de partida para abordar unha problemática que considera común a moitas zonas de Galicia.
"Non queremos seguir falando de centos de conflitos independentes. Queremos falar dun rural que comparte problemas, experiencias e tamén ferramentas para defenderse. Cando unha plataforma aprende a frear ou cuestionar un proxecto, ese coñecemento ten que chegar ás demais", sinalan desde Burla Verde.
A intención é que o encontro permita precisamente crear esas conexións entre colectivos que, ata agora, estiveron traballando en conflitos diferentes. A organización entende que o coñecemento adquirido nun territorio pode resultar útil noutro e que a coordinación pode reforzar a capacidade de resposta ante novos proxectos.
Asesoramento xurídico, debate e cultura durante dous días
O programa comezará o sábado ás 10.00 horas cun obradoiro xurídico de carácter práctico. Nel abordaranse cuestións como a presentación de alegacións, os prazos administrativos, os recursos e a posibilidade de acudir á vía contencioso-administrativa ante o TSXG, así como o acceso á xustiza gratuíta.
A programación continuará con diferentes espazos de encontro entre representantes do ecoloxismo e coa conferencia de Juan Ramón Vidal Romaní, centrada nos riscos das balsas reversibles. Tamén se celebrará o Foro do Territorio, no que asociacións, plataformas e colectivos poderán expor directamente os problemas que afrontan nos seus lugares de orixe.
O programa incluirá ademais unha mesa específica sobre A Ruña e propostas relacionadas coa literatura e a presentación de libros. A vertente cultural completarase con teatro, música e regueifa, mentres que durante a fin de semana haberá feira de produtos tradicionais e artesanía, feira do libro e Radio Burla Verde.
Entre as actividades previstas tamén figura unha andaina entre Santiago de Arcos e A Ruña.
A organización defende unha programación que mestura formación, debate e cultura porque considera que o encontro debe servir tanto para adquirir ferramentas como para crear relacións persoais entre persoas que están implicadas en diferentes conflitos territoriais. A intención é que esas redes se manteñan máis alá do propio 6 de setembro.
Críticas ás administracións e petición de maior participación
A participación cidadá será outro dos eixes do encontro. Burla Verde cuestiona que decisións que poden determinar o futuro de amplas zonas rurais se adopten, ao seu xuízo, sen unha intervención suficiente das comunidades directamente afectadas.
Os colectivos consideran "inaceptable" que empresas, promotores e representantes do sector dispoñan dunha interlocución directa coas administracións mentres as persoas que viven nos territorios teñen unha participación limitada nos procesos de decisión.
Un dos exemplos que sitúan sobre a mesa é o futuro Plan sectorial eólico de Galicia. A organización reclama que a súa elaboración non volva deixar nun segundo plano ás plataformas e colectivos que levan anos coñecendo e defendendo os territorios afectados.
"Non aceptamos que se fale do rural sen o rural, que se deseñen mapas desde os despachos e que despois as persoas que vivimos neles teñamos unhas semanas de exposición pública para intentar defender aquilo que outros xa decidiron".
Neste contexto, Burla Verde convidou expresamente á conselleira de Medio Ambiente e Cambio Climático, Ángeles Vázquez, á conselleira de Economía e Industria, María Jesús Lorenzana, e aos representantes da patronal eólica a participar no encontro de Santiago de Arcos.
"Están convidados. Gustaríanos que viñesen, que escoitasen directamente ás persoas dos territorios e que explicasen e defendesen as súas políticas diante delas. Non teñen nada que temer: serán recibidos con respecto e poderán falar. Precisamente iso é o que reclamamos nós: debate, transparencia e participación".
Os organizadores poñen esta invitación en contraste con outros encontros institucionais e empresariais, como o celebrado en Sober para abordar a relación entre rural e industria. Segundo denuncian, neste tipo de citas non existe unha representación equivalente dos colectivos cidadáns que traballan directamente sobre o territorio.
A defensa da vía xudicial como ferramenta cidadá
A situación da xustiza tamén terá presenza no encontro. Burla Verde manifesta a súa preocupación polas críticas e presións públicas que, segundo sinala, sufriron nos últimos anos os tribunais a raíz de resolucións relacionadas con proxectos eólicos.
A organización tamén alerta sobre reformas normativas e cambios na organización ou distribución dos asuntos xudiciais que, ao seu xuízo, poderían acabar tendo consecuencias sobre a tutela xudicial dos conflitos ambientais.
Para o colectivo, a independencia dos tribunais debe manterse como unha "liña vermella".
"Poden modificar leis, poden modificar procedementos e poden intentar dificultar o camiño, pero as persoas e colectivos que defendemos os territorios seguiremos utilizando todas as ferramentas administrativas e xudiciais que nos ofrece o Estado de dereito".
Por este motivo, consideran especialmente relevante que o encontro comece cunha actividade dedicada ao asesoramento xurídico. A intención é que a cidadanía coñeza as posibilidades que ten para defender os seus dereitos e poida utilizalas cando sexa necesario.
Reclamación de cobertura aos medios de comunicación
Burla Verde tamén quere aproveitar o encontro para reclamar unha maior atención por parte dos medios de comunicación, especialmente dos medios públicos galegos.
A organización critica que a Televisión de Galicia non cubrise ningunha das tres edicións anteriores, a pesar de que nelas participaron colectivos e persoas procedentes de diferentes puntos da comunidade e se abordaron conflitos cunha dimensión territorial que, segundo defenden, afecta ao conxunto de Galicia.
"Non pedimos un tratamento favorable. Pedimos que se informe. A defensa do territorio, os conflitos ambientais e o futuro do rural tamén son información de interese público".
Por iso, a organización volve convidar á TVG e ao resto dos medios públicos e privados a acudir os días 5 e 6 de setembro a Santiago de Arcos. O obxectivo é que poidan coñecer directamente o encontro e recoller as voces dos colectivos e das persoas participantes.
Unha defensa do rural fronte ao modelo de ocupación do territorio
Catro edicións despois do seu nacemento, Burla Verde mantén como eixo a defensa dun rural no que, segundo os organizadores, as comunidades locais teñan capacidade para participar nas decisións que afectan ao seu territorio.
A organización insiste en que a súa posición non implica rexeitar a transición enerxética nin opoñerse ao desenvolvemento. O debate que queren abrir céntrase en determinar quen toma as decisións, onde se sitúan os impactos, quen asume os custos e quen obtén os beneficios.
Os colectivos reclaman que cuestións como a protección ambiental, a calidade de vida, a permanencia da poboación, as actividades tradicionais e a capacidade de decisión das comunidades non sexan tratadas como impedimentos para determinados intereses económicos.
"Durante demasiado tempo intentaron convencernos de que cada conflito era local: un polígono eólico aquí, unha mina acolá, unha liña eléctrica noutro concello, unha planta de biometano noutra comarca. Xa entendemos que non estamos sós e que moitos destes conflitos comparten unha mesma lóxica."
Con esa idea chegará a cuarta edición de Burla Verde a Mazaricos. A organización resume a súa posición nunha mensaxe: "O rural galego non é un territorio baleiro dispoñible para quen queira facer negocio con el. Aquí vive xente. E esa xente ten voz, dereitos e futuro".