Meirás entra nunha nova fase coa cesión a Galicia sobre a mesa
O pazo de Meirás chega a unha nova etapa despois de que o Tribunal Supremo confirmase que o inmoble pertence ao Estado e ordenase a súa devolución definitiva polos herdeiros de Franco. A batalla pola titularidade queda así pechada, pero ábrese agora unha segunda fase política, patrimonial e xudicial: decidir quen xestionará As Torres, como se abrirán ao público, que relato se construirá arredor do seu pasado e canto deberá aboarse, se procede, polos gastos recoñecidos á familia do ditador.
O Goberno central sitúa todas esas decisións nun órgano interadministrativo creado en 2021 e no que están representadas a Administración Xeral do Estado, a Xunta, a Deputación da Coruña e os concellos de Sada e A Coruña. Nunha resposta parlamentaria, o Executivo evita fixar unha posición pechada sobre a cesión modal a Galicia, pero deixa aberta esa vía ao sinalar que será esa comisión a que resolva sobre o destino definitivo, os usos, a xestión compartida e a participación social.
A comisión, presidida pola Secretaría de Estado de Memoria Democrática, naceu para coordinar a xestión do pazo mentres non houbese unha sentenza firme. O protocolo de 2021 xa prevía unha xestión participada, a conservación do inmoble, a recuperación das visitas e a creación dun comité de persoas expertas para propoñer o relato e os futuros usos de Meirás.
A diferenza é que agora xa non hai provisionalidade sobre a propiedade. O Supremo desestimou os recursos presentados no litixio e confirmou a titularidade estatal, aínda que recoñeceu aos herdeiros de Franco o dereito a reclamar unha compensación polos gastos necesarios e útiles realizados durante a posesión do inmoble. Esa liquidación abrirá unha nova disputa xudicial, na que cada factura e cada investimento deberán ser acreditados antes de que se fixe unha contía.
A reapertura é outro dos puntos de presión. A Xunta reclamou ao Estado que acometa as obras necesarias para garantir a conservación e a seguridade de Meirás e permitir visitas públicas ao interior das Torres na súa totalidade. O Goberno galego tamén avanzou a súa intención de elaborar unha proposta actualizada de plan de usos que integre o legado de Emilia Pardo Bazán e o proceso polo que o pazo acabou convertido en residencia do ditador.
Os colectivos memorialistas comparten que a comisión pode ser unha fórmula válida, pero reclaman garantías. A Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña pide que a sociedade galega, e especialmente o movemento memorialista, teña participación real nas decisións. Tamén esixe que comecen sen demora os traballos para a resignificación do espazo, a cesión modal a Galicia e a apertura pública efectiva do inmoble.
Meirás mantén ademais unha protección patrimonial singular. As Torres foron declaradas Ben de Interese Cultural coa categoría de sitio histórico en 2008, unha figura que recoñece tanto a súa vinculación con Emilia Pardo Bazán como o seu papel durante a ditadura franquista. Máis recentemente, o Estado iniciou o procedemento para declaralo Lugar de Memoria Democrática e abriu un período de información pública dentro desa tramitación.
O estado actual do pazo pode resumirse en catro frontes abertas: a propiedade xa é pública, a xestión futura segue pendente de acordo político, o acceso ao interior continúa limitado e a factura polos anos de posesión dos Franco está sen pechar. Despois de anos de litixio, Meirás deixa de estar no centro dunha disputa sobre quen é o seu dono para entrar noutro debate igual de decisivo: que facer cun símbolo que Galicia quere converter en espazo público de memoria, cultura e reparación democrática.