Os especialistas reivindican a vacinación ao longo de toda a vida e un enfoque multidisciplinar para a protección
A vacinación debe ocupar un lugar cada vez máis importante na atención sanitaria, máis alá da infancia e da prevención de enfermidades infecciosas concretas. Para conseguilo, é necesario adaptar as recomendacións ás necesidades de cada persoa, implicar profesionais de distintas especialidades médicas e garantir que as vacinas cheguen a todos os grupos de poboación que poidan beneficiarse delas.
Esta foi unha das principais conclusións do XIII Congreso da Asociación Española de Vacinoloxía (AEV), celebrado en Vigo baixo o lema «Situando as vacinas no seu lugar, unha prioridade sanitaria e social». O encontro reuniu máis de 500 profesionais, converténdose nun espazo de intercambio de coñecementos e experiencias para debater e afrontar os principais retos da vacinoloxía.
Ao longo de catro xornadas, o Congreso abordou algúns dos principais desafíos presentes e futuros da vacinación, desde a prevención de enfermidades e a protección dos grupos máis vulnerables ata o desenvolvemento de novas vacinas, a intelixencia artificial, a ciencia de datos ou a mellora das estratexias de inmunización. Un programa científico que puxo de manifesto que «avanzar en vacinación esixe non só investigación e innovación, senón tamén unha maior coordinación entre especialidades sanitarias, institucións e sociedade», sinalou Jaime Pérez, presidente da Asociación Española de Vacinoloxía.
Outra das principais conclusións do Congreso foi a importancia de avanzar cara a unha vacinación cada vez máis personalizada, que teña en conta non só a idade, senón tamén as enfermidades, os tratamentos e as situacións de risco de cada persoa.
Os expertos lembraron que a vacinación constitúe unha ferramenta de prevención fundamental durante todas as etapas da vida. Por iso, adaptar as estratexias de inmunización ás necesidades das mulleres embarazadas, nenos, adolescentes, adultos, persoas maiores ou pacientes con enfermidades crónicas permite mellorar a súa protección fronte a enfermidades graves e complicacións evitables.
As vacinas non só contribúen a previr infeccións, senón que tamén poden reducir o risco de complicacións como infartos, ictus ou descompensacións de enfermidades crónicas, ademais de previr hospitalizacións e perdas de autonomía. «A vacinación non é só unha cuestión de previr infeccións, senón tamén de evitar complicacións, mellorar a calidade de vida e protexer a saúde de toda a poboación», explicou Victoria Nartallo, copresidenta do comité organizador do Congreso.
Nese sentido, é fundamental que especialidades como cardioloxía, oncoloxía, neuroloxía ou aparello dixestivo incorporen a vacinación á atención habitual dos seus pacientes, en coordinación con Medicina Preventiva.
Aliadas fronte a grandes problemas de saúde global
A vacinación tamén desempeña un papel fundamental fronte a grandes desafíos para a saúde pública, como as resistencias antimicrobianas e as infeccións de transmisión sexual. Durante o Congreso, os profesionais lembraron que «previr infeccións mediante a vacinación permite reducir a necesidade de utilizar antibióticos e contribúe a preservar a súa eficacia, cuxa perda constitúe unha das principais ameazas para a saúde mundial», indicou África, presidenta do comité científico do Congreso.
Tamén se abordaron os avances na investigación de novas vacinas, entre elas MTBVAC, a vacina española fronte á tuberculose desenvolvida a partir dunha investigación da Universidade de Zaragoza e coa participación da empresa galega Biofabri, do Grupo Zendal, que se atopa en fases avanzadas de investigación clínica.
A innovación foi outro dos grandes eixes do encontro, con sesións dedicadas ao potencial da intelixencia artificial, a ciencia de datos e as novas ferramentas de investigación para avanzar cara a estratexias de vacinación máis precisas, adaptadas ás características e necesidades de cada persoa.
Máis alá dos avances científicos, o Congreso puxo o acento na importancia da comunicación e da confianza para conseguir que as recomendacións de vacinación cheguen de maneira efectiva á poboación. Os expertos insistiron en que comunicar sobre vacinas implica ofrecer información baseada na evidencia científica, escoitar as dúbidas e explicar con transparencia tanto os seus beneficios como os seus posibles riscos.
Nun contexto marcado pola desinformación, os profesionais sanitarios desempeñan un papel esencial como referentes de confianza. Por iso, o encontro tamén reivindicou a necesidade de reforzar a formación en vacinoloxía desde as etapas universitarias e fomentar que os propios profesionais manteñan ao día a súa inmunización.
Especial protagonismo tivo o papel da enfermaría, fundamental para que as recomendacións de vacinación se traduzan nunha protección efectiva da poboación. Neste sentido, o Congreso puxo en valor o legado de Isabel Zendal, a enfermeira galega que participou na Real Expedición Filantrópica da Vacina.
Así mesmo, púxose de manifesto que a vacinación é unha responsabilidade compartida, na que deben implicarse profesionais de distintas disciplinas, administracións públicas, asociacións de pacientes e outros axentes sociais, tanto no deseño dos programas de vacinación como na súa implantación e divulgación.
As vacinas, ferramentas de equidade e solidariedade
O Congreso tamén reivindicou o valor social das vacinas e o seu papel na protección das persoas máis vulnerables. Como exemplo, destacou a resposta vacinal ante a chegada de persoas migrantes a Ceuta, froito da colaboración entre a Administración central e as comunidades autónomas.
Esta dimensión social tamén se trasladou ás rúas de Vigo, onde a AEV instalou un punto informativo para resolver dúbidas sobre vacinación, especialmente entre persoas con enfermidades crónicas.
Tras catro xornadas de intercambio científico, o Congreso reafirmou a necesidade de situar a vacinación como unha prioridade sanitaria e social, reforzando a colaboración entre profesionais e institucións para mellorar a protección de toda a poboación.
Como subliñou Víctor del Campo, copresidente do comité organizador do Congreso, «este encontro foi unha oportunidade para compartir coñecemento e experiencias entre profesionais de diferentes ámbitos, pero tamén para reflexionar sobre os desafíos que temos por diante. Gustaríanos que todo o debatido durante estes días en Vigo servise para seguir impulsando a colaboración entre disciplinas e avanzar cara a unha vacinación que chegue a máis persoas e responda mellor ás súas necesidades».
O próximo encontro científico da asociación terá lugar en Murcia, que do 21 ao 23 de outubro de 2027 acollerá o XIII Simposio da AEV.