Un atlas dixital impulsará a protección dos montes veciñais de Galicia desde a participación cidadá
O Centro de Arte Fundación María José Jove impulsou a creación de El Atlas da Asamblea dos Comunais, unha plataforma dixital participativa destinada a apoiar a defensa, documentación e xestión a longo prazo dos montes veciñais en man común de Galicia. A iniciativa foi presentada recentemente no Museo Nacional Thyssen-Bornemisza, en Madrid, como parte do programa internacional de investigación Organismo 2026 | Arte en ecoloxías críticas aplicadas.
O proxecto nace co obxectivo de converterse nun arquivo vivo do territorio, ofrecendo unha ferramenta colaborativa que permita ás comunidades de montes documentar o seu patrimonio, fortalecer a toma de decisións colectivas e afrontar os retos derivados da presión sobre o medio natural.
O caso de estudo galego, denominado Florestania, foi coordinado sobre o territorio polo Centro de Arte Fundación María José Jove en colaboración coa Fundación Montescola e contou co asesoramento artístico do arquitecto brasileiro Paulo Tavares, gañador do León de Ouro da Bienal de Venecia de 2023.
Durante seis meses, un equipo multidisciplinar formado por investigadores de diferentes países traballou sobre a realidade dos montes veciñais galegos para analizar como os modelos de gobernanza comunitaria poden contribuír á xustiza ambiental, á recuperación da memoria colectiva e á restauración dos ecosistemas.
A investigación pon o foco na capacidade destes espazos comunais para facer fronte aos impactos da silvicultura intensiva, dos incendios forestais e das presións xeradas por proxectos mineiros, a explotación de minerais e o desenvolvemento de infraestruturas enerxéticas.
Como exemplo de iniciativas de conservación, os investigadores coñeceron de primeira man o traballo das brigadas deseucaliptizadoras, un movemento de voluntariado ambiental dedicado á eliminación do eucalipto para favorecer a recuperación do bosque autóctono e da biodiversidade.
Como resultado deste proceso nace El Atlas da Asamblea dos Comunais, unha ferramenta web estruturada en dúas capas complementarias. A primeira recompila información institucional sobre infraestruturas relacionadas coa extracción de recursos naturais e outras presións ambientais. A segunda incorpora o coñecemento das propias comunidades mediante cartografías colaborativas, documentación audiovisual, visualizacións forenses e materiais históricos.
A plataforma medrará a través de talleres organizados coas comunidades de montes, nos que se elaborarán novos mapas, reconstruiranse arquivos e se documentarán os límites e a evolución destes espazos comunais. O obxectivo é crear un repositorio dinámico que sirva de apoio á conservación e defensa destes territorios.
O proxecto forma parte de Organismo 2026, unha iniciativa promovida por TBA21-Academy e o Museo Nacional Thyssen-Bornemisza que reúne artistas, científicos, investigadores e organizacións sociais para desenvolver solucións innovadoras fronte aos principais desafíos ecolóxicos e sociais actuais.
Ademais de Florestania, o programa desenvolveu outros catro casos de estudo centrados no impacto do turismo masivo, a desinformación dixital, a adaptación ao cambio climático e os modelos de conservación das coleccións artísticas.