Barreiros, unha historia de licenzas, atrasos e derrubas: seis familias contra o Concello
O conflito polos seis chalés de Lóngara, en Barreiros, entra nun momento decisivo máis de dúas décadas despois de que comezase unha historia urbanística que agora ameaza con terminar coa demolición das vivendas. As familias afectadas decidiron romper o silencio e sinalan directamente a xestión do actual Goberno municipal do BNG, ao que acusan de ter ralentizado os pasos que poderían permitir unha eventual legalización mentres avanza con rapidez o procedemento para executar os derrubamentos.
César Abelleira, un dos afectados, insiste en que os propietarios chegaron a esta situación despois de actuar confiando plenamente nas autorizacións administrativas. "Nós garantías legais tiñámolas todas, todas, todas", afirma. A orixe remóntase a 2002, cando dúas propietarias solicitaron a segregación de dúas parcelas para levantar seis chalés, nun momento no que se aproximaba un cambio da normativa urbanística. As licenzas foron concedidas polo Concello, daquela gobernado polo PP, e posteriormente as parcelas foron adquiridas individualmente polas familias.
AS LICENZAS.
Cada propietario construíu a súa propia vivenda conforme ao proxecto autorizado e, segundo explica Abelleira, completou os trámites que se lle esixían, incluída a escritura e a inscrición no Rexistro da Propiedade. "Calquera persoa que compre unha casa ou un piso en España non tiña máis garantías das que tiñamos nós. Tiñámolas todas", resume.
O problema apareceu cando as casas estaban xa practicamente construídas. Unha denuncia contra o Concello acabou incorporando tamén estas seis vivendas ao procedemento relacionado co urbanismo de Barreiros. Segundo relata o afectado, as parcelas estaban clasificadas naquel momento como solo urbanizable, unha situación que permitía construír pero que requiría posteriormente desenvolver a urbanización correspondente.
A sentenza acabaría declarando nulas as licenzas de segregación e, como consecuencia, as actuacións posteriores quedaron afectadas. Abelleira subliña unha distinción que para as familias resulta fundamental: "O condenado é o Concello; os prexudicados somos nós". A partir de aí, sostén, quedaron abertas dúas posibilidades: executar a demolición ou conseguir unha situación urbanística que permitise argumentar a imposibilidade legal de executar a derruba. É nese segundo camiño onde entra o PXOM e onde as familias centran agora boa parte das súas críticas.
O PXOM.
Os afectados consideran que a aprobación inicial dun novo planeamento podería resultar determinante para intentar defender ante a Xustiza unha vía alternativa a derruba. Non aseguran que a aprobación inicial garanta por si mesma a salvación das vivendas, pero sosteñen que proporcionaría un instrumento administrativo co que acudir de novo aos tribunais.
O conflito atravesou gobernos de distinto signo político. As familias tamén reprochan ao anterior executivo do PP que non culminase o planeamento. Pero as críticas máis duras recaen agora sobre o BNG porque, lembran, Ana Ermida chegou á Alcaldía en 2019 defendendo precisamente a necesidade de ordenar urbanisticamente Barreiros.
Segundo Abelleira, desde aquel momento mantiveron contactos co Goberno local e durante anos evitaron trasladar a súa situación á prensa porque confiaban en que se estaba traballando nunha saída. "Ela dicíanos que o estaba intentando solucionar, que estaba intentando avanzar o plan, contábanos os avances", relata.
A paciencia, con todo, acabou esgotándose. Os afectados aseguran que foron eles mesmos os que buscaron reunións e interlocutores noutras administracións cando percibiron que os avances eran demasiado lentos. Abelleira sostén que desde o Concello se lles trasladaban dificultades para manter determinados contactos coa Xunta, mentres que eles conseguiron ser recibidos e recibir indicacións sobre os pasos que debían darse.
A conclusión á que chegaron foi clara: necesitaban avanzar ata a aprobación inicial do PXOM. "Un plan non é suficiente con dicir que o estás sacando", resume Abelleira sobre os requirimentos xudiciais recibidos durante estes anos.
DÚAS VELOCIDADES.
É precisamente neste punto onde as familias lanzan a súa acusación máis grave contra o actual Goberno de Barreiros. Consideran que o Concello está aplicando "dúas velocidades": unha lenta para avanzar no planeamento e outra moito máis rápida para cumprir os trámites da demolición.
Abelleira recoñece que o Concello está obrigado a cumprir as resolucións xudiciais e non responsabiliza ao xulgado de buscar deliberadamente a derruba. "Un xuíz non pode deixar que a sentenza non se execute", admite. O que cuestiona é que o Goberno municipal non empregase con idéntica intensidade os últimos anos en desenvolver a alternativa urbanística.
"O que fan os concellos cando teñen un problema destes é: non me nego a tiralo, pero ralentizo ese proceso todo o que podo e o outro proceso, o da legalización, axilízo", explica. Segundo a súa versión, en Barreiros estaría sucedendo agora precisamente o contrario.
Como exemplo, os afectados apuntan á tramitación da contratación da demolición e ás comunicacións recibidas para facilitar o acceso ás propiedades. Fronte a esa velocidade, contrapóñena aos anos consumidos polo planeamento. Para Abelleira, resulta difícil entender que determinados trámites vinculados á derruba se resolvan con tanta axilidade mentres outros decisivos para intentar salvar as vivendas acumularon demoras.
As familias chegan mesmo a relacionar esta situación coa proximidade das eleccións municipais de maio de 2027. Trátase dunha interpretación dos afectados, non dun feito acreditado, pero Abelleira asegura estar convencido de que o calendario electoral pesa na actuación municipal. Na súa opinión, unha vez asumido politicamente que as casas non se salvarían, interesaría executar a sentenza canto antes para afastar o conflito da campaña.
PLAN AVANZADO.
A indignación aumentou, segundo relata, cando os propietarios comprobaron que o planeamento estaba máis avanzado do que inicialmente pensaban. As familias acudiron a unha reunión na que participaron o arquitecto redactor, a alcaldesa, a secretaria e a arquitecta municipal. Segundo Abelleira, solicitaron posteriormente a acta como afectados e nela quedaría constancia de que o redactor entregara a documentación e de que correspondía aos servizos municipais elaborar os informes.
O afectado asegura ademais que nesa documentación as vivendas aparecen nunha zona cunha clasificación urbanística que, segundo a interpretación das familias, podería abrir unha vía para a súa legalización.
Por iso sosteñen que o Concello debería concentrar todos os esforzos en levar o documento ata a aprobación inicial. Se os informes técnicos resultasen favorables, explican, o seguinte paso sería a súa tramitación política. A partir dese momento intentarían acudir novamente á vía xudicial para pedir que se tivese en consideración a nova situación urbanística.
"Se son favorables, a alcaldesa podería convocar un pleno extraordinario", defende Abelleira, que considera incomprensible non esgotar esa posibilidade antes de que entren as máquinas nas propiedades.
Os afectados tamén describen unha falta de coordinación interna no Concello y aseguran que percibiron importantes discrepancias entre responsables políticos e técnicos durante o proceso. Para eles, esta situación contribuíu a prolongar unha tramitación na que cada mes perdido pode resultar decisivo.
SEN EMPATÍA.
Pero se algo terminou por provocar a reacción pública das familias foi escoitar ao Goberno municipal afirmar que estaba ao seu lado. Ata ese momento, asegura Abelleira, evitaran a exposición mediática. A saída a licitación dos traballos de demolición cambiouno todo.
"Din que están ao lado das familias e non saben nin quen somos", reprocha. Segundo explica, solicitaron falar cos concelleiros precisamente para que coñecesen persoalmente aos propietarios das casas que poden desaparecer. "Vou deixar que tiren a miña casa sen queixarme?", pregúntase ante as críticas que, asegura, recibiron pola campaña pública iniciada nas últimas semanas.
Tamén rexeitan que a súa mobilización se interprete en clave partidista. Abelleira insiste en que non actúan contra o BNG por cuestións ideolóxicas e lembra que tamén responsabilizan aos anteriores gobernos do PP das decisións e atrasos acumulados. Pero deixa claro que quen ten agora capacidade de actuar é o executivo encabezado por
Ana Ermida. "O mesmo dano nos fixeron uns que outros, pero agora quen está aquí xogando é a alcaldesa", sostén.
Esa é precisamente a idea que as familias queren trasladar á cidadanía: non cuestionan que exista unha sentenza nin que o Concello estea obrigado a atendela. O que cuestionan é se durante estes anos se fixo realmente todo o posible para chegar a tempo cunha alternativa.
Tras máis de vinte anos confiando en documentos administrativos, sentenzas, reunións e promesas, os propietarios consideran que xa non poden permanecer calados. Defenden que non levantaron clandestinamente seis casas nin construíron á marxe do Concello. Compraron parcelas con licenza, edificaron conforme ás autorizacións que tiñan e converteron aquelas vivendas nos seus fogares.
Agora, mentres a demolición se aproxima, a pregunta que lanzan ao Goberno de Barreiros é moito máis incómoda que a discusión sobre quen iniciou o problema hai dúas décadas: se existe aínda unha mínima posibilidade de avanzar no planeamento e intentar salvar seis fogares, por que non se está correndo tanto para facelo como para derrubalos?